Nid yw 100 diwrnod cyntaf unrhyw lywodraeth newydd fel arfer yn ddigon o amser i drawsnewid gwasanaethau cyhoeddus, yr economi na bywydau pob dydd pobl. Ond maent yn ddigon i lunio argraffiadau cyntaf.
Cynhaliodd Beaufort Arolwg Ciplun i weld sut mae'r cyhoedd yng Nghymru yn asesu 100 diwrnod cyntaf Llywodraeth Cymru newydd Plaid Cymru, dan arweiniad y Prif Weinidog, Rhun ap Iorwerth. Roeddem am ddeall pa mor ymwybodol yw pobl o'r newid mewn llywodraeth, sut maent yn barnu ei pherfformiad hyd yma, a beth yr hoffent ei weld yn cael blaenoriaeth nesaf. Cynhaliwyd cyfweliadau ar-lein gyda sampl gynrychioliadol o 500 o oedolion 16 oed a throsodd ledled Cymru rhwng 10 ac 11 Awst 2026, ychydig cyn cyrraedd carreg filltir y 100 diwrnod.
Mae'r darlun yn un o gydnabyddiaeth yn hytrach na barn sefydlog. Mae ymwybyddiaeth o'r llywodraeth newydd yn weddol gryf, ond nid pawb sydd yn ymwybodol ohoni eto. Mae asesiadau cyffredinol yn fwy cadarnhaol na negyddol, ond mae lefel uchel o ansicrwydd yn parhau. Mewn llawer o feysydd polisi, yr ymateb mwyaf cyffredin yw ei bod yn "rhy gynnar i ddweud". Mae hyn yn awgrymu bod pobl Cymru wedi sylwi ar y newid ond nad ydynt eto wedi'u hargyhoeddi ei fod wedi arwain at wahaniaeth gweladwy nac wedi dod i farn derfynol.
Ymwybyddiaeth: wedi'i gydnabod, ond heb ymwreiddio'n llawn eto
Mae ymwybyddiaeth o'r newid mewn llywodraeth yn dilyn etholiad y Senedd yn gymysg. Pan ofynnwyd pa blaid wleidyddol sydd bellach mewn llywodraeth yng Nghymru, nododd 60% yn gywir mai Plaid Cymru ydyw. Fodd bynnag, dywedodd un o bob pump mai Llafur sydd mewn grym, gan awgrymu nad yw'r newid gwleidyddol wedi treiddio'n llawn i rai pobl eto.
Roedd ymwybyddiaeth yn uwch ymhlith ymatebwyr hŷn, gyda 71% o'r rhai 55 oed a throsodd yn enwi Plaid Cymru yn gywir, o'i gymharu â 55% o'r rhai 16-34 oed a 49% o'r rhai 35-54 oed. Roedd hefyd yn sylweddol uwch ymhlith y rhai a bleidleisiodd yn etholiad diwethaf y Senedd, sef 74%, o gymharu â 46% ymhlith y rhai na bleidleisiodd.
Mae gwahaniaeth clir hefyd rhwng ymwybyddiaeth o'r blaid ac ymwybyddiaeth o'r arweinydd. Pan ofynnwyd iddynt enwi Prif Weinidog presennol Cymru, soniodd 46% am Rhun ap Iorwerth, tra dywedodd 43% nad oeddent yn gwybod, nad oeddent yn siŵr neu na allent gofio. Roedd ymwybyddiaeth o Rhun ap Iorwerth yn sylweddol uwch ymhlith y rhai 55 oed a throsodd (58%), ymatebwyr ABC1 (57%), siaradwyr Cymraeg (61%), a'r rhai a bleidleisiodd yn etholiad diwethaf y Senedd (65%). Ymhlith y rhai a bleidleisiodd dros Blaid Cymru yn etholiad diwethaf y Senedd, soniodd 76% amdano, o'i gymharu â 58% o bleidleiswyr Reform UK a 60% o bleidleiswyr Llafur.
Asesiad cyffredinol: mwy cadarnhaol na negyddol, ond mae bron i bedwar o bob deg yn ansicr
Yn gyffredinol, mae'r cyhoedd yn fwy tebygol o ddweud bod Llywodraeth Cymru newydd wedi perfformio'n dda nag yn wael yn ystod ei 100 diwrnod cyntaf. Mae tua phedwar o bob deg (39%) yn dweud ei bod wedi perfformio'n dda iawn neu'n weddol dda, o'i gymharu â 23% sy'n dweud ei bod wedi perfformio'n wael iawn neu'n weddol wael. Fodd bynnag, yr ymateb unigol mwyaf yw "ddim yn gwybod", sef 38%, sy'n tanlinellu faint o bobl nad ydynt eto wedi ffurfio barn glir.
Daw'r asesiadau mwyaf cadarnhaol o Gaerdydd a De-ddwyrain Cymru , lle mae 51% yn dweud bod y llywodraeth wedi perfformio'n dda, o'i gymharu â 37% yng Ngogledd a Chanolbarth Cymru a 32% yn Ne-orllewin Cymru a'r Cymoedd. Mae ymatebwyr iau hefyd yn fwy cadarnhaol: mae 52% o'r rhai 16-34 oed yn dweud bod y llywodraeth wedi perfformio'n dda, o'i gymharu â 34% o'r rhai 35-54 oed a 34% o'r rhai 55 oed a throsodd. Mae siaradwyr Cymraeg yn arbennig o gadarnhaol, gyda 60% yn dweud bod y llywodraeth wedi perfformio'n dda, o'i gymharu â 34% ymhlith y rhai nad ydynt yn siarad Cymraeg.
Mae cefnogaeth blaid yn ffactor cryf iawn hefyd. Ymhlith y rhai a bleidleisiodd dros Blaid Cymru yn etholiad diwethaf y Senedd, mae 81% yn dweud bod y llywodraeth wedi perfformio'n dda a dim ond 5% yn dweud ei bod wedi perfformio'n wael. Mewn cyferbyniad, ymhlith pleidleiswyr Reform UK, mae 19% yn dweud ei bod wedi perfformio'n dda a 45% yn dweud ei bod wedi perfformio'n wael. Mae barn pleidleiswyr Llafur yn fwy cymysg, gyda 52% yn dweud ei bod wedi perfformio'n dda a 22% yn dweud ei bod wedi perfformio'n wael.
Mae'r rhesymau y mae pobl yn eu rhoi dros asesiadau cadarnhaol o'r 100 diwrnod cyntaf yn eang eu hystod, yn hytrach nag yn ymwneud ag un cyflawniad penodol. Ymhlith y rhai sy'n dweud bod y llywodraeth wedi perfformio'n dda, y rhesymau mwyaf cyffredin a roddwyd yn ddigymell yw nad oes wedi bod "unrhyw broblemau mawr hyd yma / nid yw pethau wedi gwaethygu" a bod y llywodraeth yn "cymryd camau cynnar / yn rhoi cynlluniau ar waith", gyda'r ddau reswm yn cael eu crybwyll gan 12%. Roedd themâu eraill yn cynnwys rhoi Cymru, pobl Cymru neu'r Gymraeg yn gyntaf (11%), a chyflawni addewidion neu gadw at ymrwymiadau (8%).
Mae'r asesiadau negyddol o berfformiad ers yr etholiad yn fwy canolbwyntiedig. Ymhlith y rhai sy'n dweud bod y llywodraeth wedi perfformio'n wael, y rheswm amlycaf yw bod "dim wedi newid / dim gwahaniaeth", a nodwyd gan 35%. Dilynir hyn gan bryderon ynghylch costau byw (14%) a'r farn nad yw'r llywodraeth wedi cyflawni na gwneud llawer hyd yma (9%). Mae hyn yn awgrymu bod y feirniadaeth yn ymwneud yn fwy â diffyg effaith weladwy ym marn pobl nag ag unrhyw fethiant polisi penodol.
Perfformiad ar faterion allweddol: "rhy gynnar i ddweud" yw'r ymateb amlaf
Pan ofynnir i bobl am berfformiad mewn meysydd polisi penodol megis y GIG, costau byw, addysg, tai a'r economi, y canfyddiad mwyaf amlwg yw ansicrwydd. Ar draws y rhan fwyaf o feysydd, yr ymateb mwyaf cyffredin yw ei bod yn rhy gynnar i ddweud a yw'r llywodraeth yn gwneud gwaith da neu wael. Mae hyn yn arbennig o amlwg ym maes tai, lle mae 60% yn dweud ei bod yn rhy gynnar i ddweud, twf economaidd a swyddi (59%), addysg ac ysgolion (57%), a'r GIG a gofal iechyd a thrafnidiaeth gyhoeddus (53% yn y ddau achos).
Prif faes cryfder y llywodraeth hyd yma yw'r Gymraeg a diwylliant Cymru. Yma, mae 28% yn dweud ei bod yn gwneud gwaith da, o'i gymharu ag 11% sy'n dweud ei bod yn gwneud gwaith gwael. Dyma'r unig fater a brofwyd lle mae'r sgoriau cadarnhaol yn amlwg yn uwch na'r rhai negyddol. Mae'r gefnogaeth yn arbennig o uchel ymhlith siaradwyr Cymraeg (53%) ac yng Ngogledd a Chanolbarth Cymru (38%). Mae hefyd yn uwch ymhlith y rhai 16-34 oed (39%) nag ymhlith y rhai 55 oed a throsodd (23%).
Trafnidiaeth gyhoeddus yw'r maes nesaf mwyaf cadarnhaol, gyda chyfrannau cyfartal yn dweud bod y llywodraeth yn gwneud gwaith da a gwaith gwael, sef 19% yn y ddau achos. Unwaith eto, mae ymatebwyr iau yn fwy cadarnhaol, gyda 37% o'r rhai 16-34 oed yn dweud bod y llywodraeth yn gwneud gwaith da, o'i gymharu â 15% o'r rhai 35-54 oed a 9% o'r rhai 55 oed a throsodd. Mae'r farn hefyd yn fwy cadarnhaol yng Nghaerdydd a De-ddwyrain Cymru, lle mae 27% yn dweud bod y llywodraeth yn gwneud gwaith da ym maes trafnidiaeth.
Y materion mwyaf heriol i'r llywodraeth newydd yw costau byw a'r GIG a gofal iechyd. Ar gostau byw, dim ond 6% sy'n dweud bod y llywodraeth yn gwneud gwaith da, tra bod 38% yn dweud ei bod yn gwneud gwaith gwael. Ar y GIG a gofal iechyd, mae 13% yn dweud ei bod yn gwneud gwaith da a 29% yn dweud ei bod yn gwneud gwaith gwael. Mae'r ffigurau hyn yn bwysig gan mai dyma hefyd rai o brif flaenoriaethau'r cyhoedd. Mewn geiriau eraill, y meysydd lle mae pobl fwyaf awyddus i weld gweithredu yw'r meysydd lle mae sgoriau cynnar y llywodraeth wannaf.
Mae addysg ac ysgolion yn ennyn ymateb mwy cytbwys, gyda 16% yn dweud bod y llywodraeth yn gwneud gwaith da a 17% yn dweud ei bod yn gwneud gwaith gwael. Mae'r darlun yn fwy negyddol ym maes tai a thwf economaidd a swyddi, gyda sgoriau gwaith da o 8% a 9% yn y drefn honno. Ym maes tai, mae 25% yn dweud bod y llywodraeth yn gwneud gwaith gwael, tra bod 22% yn dweud yr un fath am dwf economaidd a swyddi.
Cyflawni yn erbyn disgwyliadau: ychydig yn well na'r disgwyl, ond mae llawer heb ddod i farn bendant
O'i gymharu â'r disgwyliadau yn syth ar ôl etholiad y Senedd, mae 37% yn dweud bod perfformiad y llywodraeth wedi bod yn well na'r disgwyl, tra bod 25% yn dweud ei fod wedi bod yn waeth na'r disgwyl. Dywedodd 38% ychwanegol nad ydynt yn gwybod.
Mae ymatebwyr iau yn arbennig o gadarnhaol wrth gymharu perfformiad y llywodraeth â'u disgwyliadau. Mae tua hanner y rhai 16-34 oed (51%) yn dweud bod perfformiad y llywodraeth wedi bod yn well na'r disgwyl, o'i gymharu â 33% o'r rhai 35-54 oed a 29% o'r rhai 55 oed a throsodd. Mae siaradwyr Cymraeg hefyd yn llawer mwy cadarnhaol, gyda 62% yn dweud bod perfformiad y llywodraeth wedi bod yn well na'r disgwyl, o'i gymharu â 30% ymhlith y rhai nad ydynt yn siarad Cymraeg. Mae Caerdydd a De-ddwyrain Cymru hefyd yn sefyll allan, gyda 46% yn dweud bod perfformiad y llywodraeth wedi bod yn well na'r disgwyl, o'i gymharu â 34% yng Ngogledd a Chanolbarth Cymru a 32% yn Ne-orllewin Cymru a'r Cymoedd.
Mae 41% yn credu bod y llywodraeth yn cadw ei haddewidion etholiadol o leiaf i ryw raddau, tra nad yw 29% yn credu hynny. Unwaith eto, mae ansicrwydd sylweddol, gyda 30% yn dweud nad ydynt yn gwybod. Mae siaradwyr Cymraeg yn arbennig o debygol o gredu bod addewidion yn cael eu cadw, gyda 63% yn dweud eu bod, o'i gymharu â 36% ymhlith y rhai nad ydynt yn siarad Cymraeg. Mae ymatebwyr iau hefyd yn fwy cadarnhaol, gyda 49% o'r rhai 16-34 oed yn dweud bod addewidion yn cael eu cadw, o'i gymharu â 37% o'r rhai 55 oed a throsodd.
Mae hyn yn awgrymu bod gan y llywodraeth gryn dipyn o ewyllys da cynnar ymhlith rhai rhannau o'r cyhoedd, ond nad yw ei chyflawniadau eto'n amlwg i bawb. I lawer o bobl, mae'r farn yn dal yn un dros dro: efallai nad ydynt yn credu bod y llywodraeth wedi methu, ond nid ydynt eto'n barod i ddweud ei bod wedi cyflawni chwaith.
Blaenoriaethau'r cyhoedd: costau byw yn dominyddu'r agenda
Pan ofynnwyd beth ddylai fod yn brif flaenoriaeth Llywodraeth Cymru dros y 12 mis nesaf, costau byw oedd yr ateb mwyaf poblogaidd o bell ffordd, wedi'i ddewis gan 43% o ymatebwyr. Daeth amseroedd aros y GIG yn ail ar 19%, gyda mewnfudo yn drydydd ar 13%. Soniodd 7% am dwf economaidd a swyddi, tra soniodd 4% am dai.
Costau byw yw'r brif flaenoriaeth ar draws y rhan fwyaf o grwpiau, ond mae'n arbennig o amlwg ymhlith y rhai 16-34 oed (55%), dynion (47%), ymatebwyr C2DE (48%), a'r rhai na bleidleisiodd yn etholiad diwethaf y Senedd (51%). Mae amseroedd aros y GIG yn llawer pwysicach i ymatebwyr hŷn, gan gael eu dewis gan 30% o'r rhai 55 oed a throsodd, o'i gymharu â 10% o'r rhai 16-34 oed a 12% o'r rhai 35-54 oed.
Dewiswyd mewnfudo gan 13% ledled Cymru, ond mae rhai gwahaniaethau nodedig rhwng grwpiau. Mae'n uwch yng Ngogledd a Chanolbarth Cymru (19%) nag yn Ne-orllewin Cymru a'r Cymoedd (10%) ac yng Nghaerdydd a De-ddwyrain Cymru (12%). Ymhlith y rhai a bleidleisiodd dros Reform UK yn etholiad diwethaf y Senedd, mewnfudo yw'r flaenoriaeth fwyaf amlwg (32%).
Mae'r canfyddiadau hyn yn tanlinellu her ganolog y llywodraeth: mae rhai o'i sgoriau cynnar mwy cadarnhaol yn ymwneud â meysydd fel y Gymraeg a diwylliant Cymru, tra bod blaenoriaethau'r cyhoedd yn cael eu dominyddu gan gostau byw a'r pwysau ar y gwasanaeth iechyd.
Rhagolygon gwleidyddol: cyfle, ond nid mandad sefydlog eto
Mae'r rhagolygon gwleidyddol yn weddol gytbwys. O ran a yw'r newid llywodraeth wedi gwneud Cymru yn lle gwell, yn waeth, neu wedi gwneud fawr ddim gwahaniaeth, mae 20% yn dweud gwell, 10% yn dweud gwaeth, ond mae mwyafrif o bron i ddau o bob tri (64%) yn dweud nad yw wedi gwneud unrhyw wahaniaeth gwirioneddol. Efallai mai dyma'r arwydd mwyaf clir nad yw'r 100 diwrnod cyntaf eto wedi arwain at newid sydd wedi cael ei deimlo'n eang ym mywydau pob dydd pobl.
Fodd bynnag, mae arwyddion mwy cadarnhaol i'r llywodraeth newydd wrth edrych ymlaen. Mae pedwar o bob deg (41%) yn dweud eu bod yn hyderus y gall Llywodraeth Cymru newydd wella bywyd yng Nghymru dros y pedair blynedd nesaf, tra nad yw 50% yn hyderus. Mae hyder yn llawer uwch ymhlith y rhai 16-34 oed (57%), siaradwyr Cymraeg (64%) ac ymatebwyr yng Nghaerdydd a De-ddwyrain Cymru (51%). Mae'n is ymhlith ymatebwyr hŷn, gyda 59% o'r rhai 55 oed a throsodd yn dweud nad ydynt yn hyderus.
Mae barn am Rhun ap Iorwerth hefyd yn fwy ffafriol nag anffafriol yn gyffredinol. Mae 39% yn mynegi barn ffafriol amdano, o'i gymharu â 26% sy'n mynegi barn anffafriol, tra bod 35% yn dweud nad ydynt yn gwybod. Mae barn ffafriol amdano yn uwch ymhlith siaradwyr Cymraeg (63%), ymatebwyr ABC1 (48%), a'r rhai 16-34 oed (46%). Ymhlith pleidleiswyr Plaid Cymru, mae 84% yn mynegi barn ffafriol amdano, tra bod pleidleiswyr Llafur hefyd yn fwy ffafriol nag anffafriol (49% o'i gymharu â 28%). Mae pleidleiswyr Reform UK yn llawer mwy negyddol, gyda 55% yn mynegi barn anffafriol.
Wrth edrych ymlaen at y flwyddyn nesaf, mae 30% yn disgwyl i berfformiad y llywodraeth wella, mae 40% yn disgwyl iddo aros tua'r un fath, mae 19% yn disgwyl iddo waethygu, ac nid yw 11% yn gwybod. Mae optimistiaeth ar ei gryfaf ymhlith y rhai 16-34 oed (41%), y rhai sy'n byw yng Nghaerdydd a De-ddwyrain Cymru (43%), a siaradwyr Cymraeg (45%). Ymhlith pleidleiswyr Plaid Cymru, mae 67% yn disgwyl i berfformiad y llywodraeth wella, o'i gymharu â 15% o bleidleiswyr Reform UK.
Casgliad: llywodraeth sydd wedi cael sylw, ond sydd eto i brofi ei hun
Mae 100 diwrnod cyntaf Llywodraeth Cymru newydd Plaid Cymru wedi creu darlun cymysg ond addawol o bosibl. Mae'r cyhoedd yn fwy tebygol o ddweud bod y llywodraeth wedi perfformio'n dda nag yn wael, yn fwy tebygol o gredu ei bod wedi rhagori ar ddisgwyliadau nag wedi methu â'u cyrraedd, ac yn fwy tebygol o fod â barn ffafriol na barn anffafriol am Rhun ap Iorwerth.
Ond mae'r canfyddiadau hefyd yn dangos cyfyngiadau clir ar effaith gynnar y llywodraeth. Nid pawb sydd yn ymwybodol o'r llywodraeth newydd eto, nid yw llawer o bobl yn gwybod pwy yw'r Prif Weinidog, ac ar y rhan fwyaf o feysydd polisi y farn amlycaf yw ei bod yn rhy gynnar i farnu. Mae'r cyhoedd hefyd yn llawer mwy canolbwyntiedig ar gostau byw ac amseroedd aros y GIG nag ar rai o'r meysydd lle mae'r llywodraeth yn cael ei sgoriau cryfaf ar hyn o bryd.
Y neges ganolog yw bod y llywodraeth newydd wedi ennill rhywfaint o ewyllys da cynnar, yn enwedig ymhlith pobl iau, siaradwyr Cymraeg, pleidleiswyr Plaid Cymru ac ymatebwyr yng Nghaerdydd a De-ddwyrain Cymru. Ond i lawer o bobl eraill, nid yw'r 100 diwrnod cyntaf eto wedi rhoi teimlad clir o newid. Mae angen i'r cam nesaf droi cydnabyddiaeth yn ddealltwriaeth, agweddau cadarnhaol cynnar yn hyder, ac uchelgais polisi yn welliannau gweladwy yn y meysydd sydd bwysicaf i bobl ledled Cymru.
------------
Pennir dosbarthiad economaidd-gymdeithasol drwy sefydlu teitl swydd a safle unigolyn, a diffinnir y graddau cymdeithasol fel a ganlyn:
AB: Galwedigaethau rheoli, gweinyddol a phroffesiynol uwch a chanolradd
C1: Galwedigaethau goruchwylio, clerigol a rheoli, gweinyddol a phroffesiynol iau
C2: Gweithwyr llaw medrus
DE: Gweithwyr llaw lled-fedrus a di-grefft, pensiynwyr y wladwriaeth, gweithwyr achlysurol a gweithwyr ar y graddau isaf, a phobl ddi-waith sy'n dibynnu'n unig ar fudd-daliadau'r wladwriaeth
Diffinnir y rhanbarthau fel a ganlyn:
Gogledd a Chanolbarth Cymru: Wrecsam, Sir y Fflint, Sir Ddinbych, Conwy, Ynys Môn, Gwynedd, Powys, Ceredigion
De-orllewin Cymru a'r Cymoedd: Sir Gaerfyrddin, Sir Benfro, Abertawe, Castell-nedd Port Talbot, Pen-y-bont ar Ogwr, Rhondda Cynon Taf, Merthyr Tudful, Caerffili, Blaenau Gwent
Caerdydd a De-ddwyrain Cymru: Caerdydd, Bro Morgannwg, Casnewydd, Sir Fynwy, Torfaen
Oes gennych chi her ymchwil neu angen mewnwelediad i lunio'ch strategaeth? Gadewch i ni siarad! Yn Beaufort Research, rydym yn ffynnu ar droi eich cwestiynau yn atebion ystyrlon sy'n ysgogi gweithredu.
